पोळीचा लाडू !

फेसबूक वर  "अंगत पंगत " नावाचा एक ग्रुप आहे .  त्यात महाराष्ट्राच्या स्वयंपाक व  सांस्कृतिक  परंपरांविषयी पोस्ट्स होत असतात . सणासुदीच्या आगमनानिमित्त  विवध फराळ पदार्थांची तर रेलचेल  असतेच , पण मग कधी कधी  उरलेल्या पोळ्यांमधून केलेला गूळ, खोबरं , तूप , वेलची, इ इ  घालून केलेला पोळीचा लाडू सगळ्यांना आपल्या लहानपणीच्या दिवसात घेऊन जातो, आणि कुठल्याही फराळाच्या लाडूंपेक्षा मधुरच लागतो. 

माझी मैत्रीण शर्वरी खटावकर , हिने उरलेल्या पोळ्यातून असेच स्वादिष्ट पोळीचे लाडू केले,   आणि त्यांचे एका सुंदर डिश मधले अतिशय मोहक असे पोर्ट्रेट  क्लिक करून फेसबुक वर पोस्ट केले .

मला  ६० वर्षांपूर्वी , पुण्याला सदाशिव पेठेतल्या शांताबाई गोखल्यांच्या बालकमंदिरात जाताना नेलेल्या काडीच्या डब्यातले पोळीचे लाडू आठवले.  आणि त्यांची चव हि क्षणभर रेंगाळली .  

आणि मग पोळीचे आयुष्य कसे असेल असे मनात आले. 

आणि कविता झाली ...... 

 

परातीत गेलेले बालपण ,
पिठी च्या संग घालवलेले क्षण,
लाटण्याच्या देखरेखीखाली मोठे होणे ,
आणि मग जणू काही परीक्षा :
आयुष्यातले चटके, आयुष्यातले फुलणे ,
आणि मग साजूक तुपाने
"उगी उगी , झालच हं !" म्हणत समजावणे .

​बर्गर पिझ्झा च्या योगात
तिचा वानप्रस्थाश्रम लवकर ,
आणि मग दिवसाच्या शेवटी
एका पोळीच्या डब्यात
किंवा कॅसरोल डब्यात
नशिबात काय येणार याचा विचार करत
स्वस्थ पडून राहणे.

मग एकाएकी ,
तुकडे होऊन मिक्सर मध्ये पडणे ,
तूप, गूळ, खोबरे मंडळींबरोबर हिंडणे फिरणे,
आणि गच्च मैत्रीत
लाडू म्हणून
शर्वरी आणि आजोबांच्या कौतुकात
उर्वरित आयुष्य अनुभवणे.

कसं असतं ,
लहानपणापासून शेवटपर्यंत
लहान थोरांच्या साठी आयुष्य वेचणारे
फार कमी दिसतात,
आणि पोळी तर तिच्या वानप्रस्थाश्रमात
स्वतःचे तुकडे तुकडे करून
सर्वांना आनंद देऊन
अमर होते .....

What a Good Earth !

My friend Amit Amembal, maintains a veritable garden in his balcony , and often posts photographs of brilliant blossoms and flowers and cactus arrangements . He recently posted this photograph .

"What is so special?" you may ask .   

What is special is that we are now celebrating the festival of  Navratri .  One of the older rituals associated with this festival is the sowing of "Navdhanya" or nine pulses on the first day , and celebrating their  sprouting  every day , as the different shoots come out .   The Navdhanyas are also associated with worshipping the nine planets , with each grain associated with a particular planet.

This photograph is a very evocative image of growth , diversity , and nurturing.

And clearly , has a message ....

 
Fluttering baby greens
umbilically
connected to Mother Earth,
imbibing every
nutritious, virtuous, kind gene,
the ability to co-exist
with green children of other mothers,
all powered
by a brilliant morning sun.

When will we learn ?

Ms Kakdi Dhondas-Tausali : a biography

My friend Shakti Salgaonkar-Yezdani  had the good fortune to eat a native traditional Malwani dish called Dhondas in Kokan.  A sweet dish prepared from  cucumber, rice rawa, jaggery  and coconut, all available in plenty in the coastal areas, , she had this dish, steamed and then lightly shallow fried in home made ghee.

She posted this photograph possibly just before devouring the goodies.

It falls to us proletarian folks, to simply look at photos,  salivate, and hope that there is some Dhondas in our future.

In the meanwhile, turns out that this dish is also called Tausali in Goa. Never mind. For those who might want to know the antecedents of Ms Kakdi Dhondas-Tausali , here goes : 

एक शेलाटी बांध्याची ,
हिरवीगार काकडी ,
​अस्वस्थ, दुःखी ,
आणि
रवे रावांची आठवण काढत,
विचार करून , सगळ्याच कीस काढून
झालेला अश्रुपात .

कोणाचेही दुःख न बघवणारे
गूळ आबा , आणि खोबरे आजी ,
तिचा मूक आक्रोश बघून हेलावून गेले,
आणि समजूत काढायला आले .
साजूक तुपाला निरोप गेले,
तांदुळाच्या रव्याला भाजून समज दिली गेली ,
आणि एका बाजूला
स्वतःच्याच विचारत मुरलेली काकडी ,
त्याला बघताच आनंदली .

नेहमीची इलायची , काजू बदाम मंडळी ,
मागे मागे येऊन त्यांना मिळाली ,
आणि "मी पण", "मी पण" म्हणत
चीणभर मीठ पण येऊन थडकले.

"आयुष्यात नुसती धावपळ चालत नाही ,
थोडा वेळ स्वस्थ बसलं , तर सगळं कसं
नीट जमून येतं "
ह्या खोबरे आजींच्या सूचनेला गूळ आजोबांचा दुजोरा ,
आणि मग
एका ताटलीत बसून
सर्वांनचा वाफेतून मने स्वच्छ करणारा प्रवास .

मग मनं थंड होणे ,
सर्वांचे एकत्र राहणे ,
आणि कौतुकाने कधीतरी
एखादा आनंदी तुकडा
एका आईने आपल्या माहेरवाशिणीला
"घे ग ! आमच्या पद्धतीचा केक !
असं म्हणून खाऊ घालणे .

आणि एका तसराळ्यातील नुकतीच आलेली काकडी
हे सर्व बघून
अगदी हुरळून गेली ....

पेहचान कौन ?

 "अंगत-पंगत" ह्या फेसबुक वरच्या ग्रुप मधील माझ्या एका मैत्रिणीने , शुभदा थोरात , हिने  एक नवीन पदार्थ बनवला .  वयाने माझ्या वयाच्या (६०+)  आसपास , आणि त्यामुळे तळातळी,  चणा डाळ वगैरे पासून जरा दूर राहण्याचा प्रयत्न .  

 तिच्याच शब्दात ....:  
 
"खरं तर करायची होती ओली शेव. पण साठीनंतर नुसत्या चणाडाळीचे पदार्थ खायला घाबरते. शिवाय फक्त प्रथिनं मिळतील. म्हणून त्याला धान्याची जोड द्यायचं ठरवलं. बेसन आणि तांदूळपीठ यात हळद, तिखट, मीठ, ओवा, हिंग, जिरेपूड घालून इडलीपात्रात सोऱ्यातून शेव पाडून ती वाफवली. तिच्यावर थोडी इडली पोडी पसरवून साजूक तुपात राई, जिरं, कढीपत्ता याची फोडणी दिली. आता झालाय तो पदार्थ ओली शेव आणि इडीअप्पम् यांच्या अधलामधला. नाव तुम्हीच ठेवा. ):"

 बायकांनी अनेक नवे सुचवली .  मला फक्त  कविता सुचली .....        :-)

बाहेर मुसळधार सरी ,
तुडुंब भरलेले नाले ,
आणि
कांदे, बटाटे , ओव्याची पाने. पालक,
वांगे, घोसाळं ,
सगळे अगदी
हात धुऊन , हट्टाने
"चल न, चल न आम्हाला घेऊन, ,
कढईतल्या "ऑईल वर्ल्डमध्ये "
असे म्हणत बेसनाबाईच्या मागे .

पण उगाच नाही तिला
राष्ट्रपतींचा "शाश्वत स्वयंपाक"
पुरस्कार मिळाला ...

पंचपाळ्यातल्या मसाल्याला
बोलावणे,
त्यांच्या मागेमागे कुतुहलाने
तांदूळ पिठीने डोकावणे ,
आणि पावसात चिंब भिजून
एका कोकण रेल्वेबोगद्यातून बाहेर आल्यासारखे
सोऱ्यातून शेव रुपी बाहेर पडणे .

सर्व कांदे , बटाटे इत्यादी
मोठाले गोल 'आ' वासून थक्क ,
आणि
"बोगद्यात काय होते कोण जाणे..."
असा विचार येताच ,
तिचा इडलीपात्रात
"पोडी स्क्रब " च फेशिअल करण्याचा निर्णय.

वाफेने शुचिर्भूत बेसनाबाई ,
बाहेर येताच ,
"अय्यो, ते कांदे बटाटे लोक खोट बोलले,
आम्हाला वाटलं तुम्ही येणार नाही .. ! "
अस म्हणत
तडतडून सलामी देणारे
राई, जिरे आणि कढीपत्ता पोलीस...

बेसनाबाई स्वतःतच गोल गुरफटून
आपल्याच स्वप्नात रमून गेली .

तिला माहीत न्हवतं ,
की श्री व सौ ऍपल-डाळिंबे
तिला बघायला आले होते ,
आणि बेहद्द खुश होते !

Skeletal Petitions .....

My friend Dr Nutsure Satwik posted this .  A  classic example of how different people perceive a given visual differently.  

He wanted to convey that this pose was a classic pose of someone waiting for an answer . And that , at the end of life, this was all that remained , the exact weight of a person , plus , as he says about 500 gms of carbon element.  Everything else, the ego, the power et al, simply evaporates into nothingness .

Not being a medical person, my immediate impression was about how young the person was, how bare everything was , and how despite it all , there was a sense of unanswered questions that the skeleton had.  The skeleton had an expression , if such a thing is possible, and the words just poured out of my keyboard. 

Perhaps it was Nirbhaya and Delhi, and the thought process happened in Hindi...

जाने वोह कैसी आँखें थी ,
जिन्होंने वह डाकुओंको देखा
जिन्होंने मेरी अबोधता और बचपन लूटा। ..
जाने वह कैसा नाक था ,
जिसे बुराई की अमङ्गल बदबू आयी. ..
जाने वह कैसा मुँह था ,
जिससे भरवाए दुपट्टे के कारण
आवाज़ निकल नहीं पाया।

मै बैठी हूँ ,
बिना हृदयी , बिना श्वास , बिना पानी ,
हताश विचारमग्न ,
और रोज जो लड़कियों के साथ हो रहा है
वह देख कर सोचती हूँ,
"हे भगवान् , मुझे एक दो हड्डियां कम दे,
लेकिन कौमार्य लूटने वाले डाकुओंका
आतेही गला काट सके ,
ऐसा कुछ शरीर का अंग दे। ..."

काश, आप मेरे जैसे हड्डी सम्पन्न शक्स को
फिर ऐसे यहां बैठे हुए नहीं देखेंगे ....

Guavas For Peace

My friend Braja Sorenson , of Mayapur, Bengal, recently posted  these photos of guava sellers . 

Two fellows,  across 7 years and about  2000 kms apart.  The one of the left, selling guavas in Kolkata , in 2009 , and the one on the right , in Udipi, in the South, in 2016.  

If guavas were in fashion,  this would have won a prize from some ad authority.

She clicked both these photos !

United in their  brilliantly perceptive  shirt colors,  dedicated to guavas ,  all unknown to each other , they stand, as a shining example , of the peace loving ordinary person ,  despite their tendency to cut and add masalas in the guavas.  

But there is a deeper meaning. 

In a world,
where
the crookedest
and powerful
wear
a pristine white
across the land;

in a world were
black
is forced on those
who must prove their faith
from head to toe;

in a world where
saffron and green ,
red white and blue ,
are not just colors
but allegiances,
and reasons for clashes;

do celebrate this
Brotherhood of Guava Sellers.

At the end of the Day,
we get to eat the delicious guavas,
and no one even asks
if the popular guavas 
 are communal or secular.

National Guavas For Peace.

Fashion : Dumb and Dumber

Came across this photograph of one of our celebrities , doesnt matter who, emerging from a lunch at some kind of posh place in Bandra. 

What boggled the mind is the extent to which anything passes of as fashion today, so long as some show business type in the west does it and you ape it.

We have such wonderful fabrics, and varieties of traditional and modern outfits worn in wonderful ways.  And this is clearly a slap on the face.

Perhaps as a friend  mentioned,  "Trying to empathise with those who can't afford to wear clothes which are not torn . That's in thing today -"

Odd way to show empathy.  If cut properly, you can make 2 kids pants out of these jeans.  Just saying ...

In fact if I were the kid in the foto, a few years later I would be mortified to see this.   But wait. Perhaps , there will be a kids version of torn , shredded pants..." 

कधी काळी अथक परिश्रम, घामाच्या धारा , एक वेळचेच जेवण, कंदिलात अभ्यास , दोनच कपडे आणि रात्री धुऊन ते पुन्हा घालणे , शिवणी घालून रफ़ू करून वापरणे , ह्या सगळ्यामुळे आयुष्यात पुढे येणे , शिकणे , आणि चांगले दिवस बघणे � ह्याला प्रगती/उन्नती म्हणायचे. आता मुद्दाम महागड्या चांगल्या कपड्याना कात्री लावणे, त्याच्यावर डाग पाडणे, लोम्बती लक्तरे घालून, एखाद्या वडापावला कोणाच्या तरी आठवड्याच्या अन्नखर्चा इतकी किंमत मोजणे , आणि "जरा सरकून घेणार का " असे ऐकल्यावर "व्वा! "सरकून"? नवीन वाईन का ?" असे उत्तर देणे , याला उन्नती म्हणतात . � खरं खोटं �माहित नाही, पण कोणाच्या तरी डोक्यात लक्तरे उदंड झाली आहेत ...

Stupid me. At one point progress was all about intense effort, endless perspiration, affording one meal-a-day, studying by candlelight, owning just 2 pairs of clothes, washing them at night, mending and darning them, and then one day, finishing your education, learning values, and coming up in the world . Today, it is about , deliberately cutting good clothes, creating spots on them, wearing them with torn pieces hanging down , eating in posh places paying the equivalence of someones weekly food expense, for a proletarian Vada Pao, and when someone says , in Mumabi Train lingo, "Jara Sarkun Ghenaar ka ?" ** they answer, "OOOOH! Is that the new wine ? "... Very clearly, someone's cortex appears to be overflowing with torn and shredded neurons ripping at the synapse. .

**"Jara 'Sarkun' Ghenaar ka ?" Literally translated as "Will you have a bit of Sarkun?", but is actually a typical phrase used by those who travel in Mumbai's supercrowded suburban trains, and end up asking folks sitting in a 3 seater bench, to move a little and create marginal space for a fourth person; anything to rest a tired body ..."Can you shift a bit ?"

कडधान्यांचे ऑलिम्पिक ...

माझी मैत्रीण , कर्काळ , कर्नाटक, येथे राहणारी , शची फडके , हिने परवा हा खालील फोटो पोस्ट केला , आणि सर्वांना ओळखायला सांगितले. 

प्रथम दर्शनी  एखाद्या सागरी प्राण्यासारखा दिसणारा हा पदार्थ ,  प्राणी तर नव्हताच.  मग सगळ्यांना आलेले मोड दिसले , आणि तरी कुठले कडधान्य ते कळेना  ! 

गौप्य्स्फोट !  हे मोडे आलेले कुळीथ आहेत !  भिजवून, चाळणीतून काढून, एका स्वच्छ  फडक्यात  घट्ट बांधून एका उबदार ठिकाणी ठेवल्यावर , मोडाना  स्फुरण चढते, आणि कशालाही न जुमानता ते  विजय पुकारत सूक्ष्मत सूक्ष्म जागांतून जणू पदकं घेऊन बाहेर पडतात .  

तरीच. कोणाची तरी प्रेरणा असणारच ..... 

 

सिंधू, दीपा आणि अदिती
यांच्या पासून प्रेरणा घेऊन ,
अथक परिश्रम करून,
समाजाच्या, चाळणीच्या आणि
विवध फडक्यांच्या अन्याय्य अपेक्षांना
धीराने तोंड देऊन ,
चमकदार खेळी करून,
फेअर आणि लव्हली फडक्याला
उत्कृष्ट प्रकारे हरवून ,
सुवर्ण पदक मिळवणारे
कुळीथाचे  मोड !

ता . क. कुळीथाच्या  जागी मसूर, चवळी , वाल  असले तरी सुवर्णपदक ग्यारंटीड आहे

Udta Batman.....

It is a  truth, universally acknowledged, that constantly running with handlewala wooden pieces between 22 yards, might inculcate , in the concerned sports persons,  a desperate urge to break out and run miles, fling javelins,  shoot targets,  kick balls, heave hefty balls with bare hands, leap over hurdles, wrestle with sledging opponents, and perhaps do somersaults over bars instead of on the green. 

Perhaps, in this photograph below ,  our Cricket Capt.  Kool ,  is trying to send a message. 

(I always thought there was too much cricket going on , anyway......)

They leap,
They tumble,
They run,
They jump
They dive,
They crash,
They slide,
They swing,
They fling,
They spin
(though not themselves)...

Perhaps it indicates
an inborn desire
to Olympisize.

Here is a javelin throw
by someone
considered Captain Cool .

And the red cherry,
hanging around near the
stumps,
nudges the bails ,
and says ,
"Aiiyo ! Udtaa "Bat"man dekh"!

The willow ,
with that stiff upper lip,
weeps.

A "Jaata" goes to London जातं निघालं लंडनला

While most of us today consider readymade flours as a sign of development , and some visit chakkis where the flour gets heated under heavy duty grinding, there are some like my friend Preeti Deo,  who realize how there is an optimum ideal speed at which grains which are being ground, give their nutritional best .

Most of us have seen these grinding wheel sets (called  जातं) in our houses in our childhood.  Preeti just got one made especially for her, of a size easy to transport in a bag, across the seas. It isn't easy. (Ask me. I didn't fly, but lugged a huge chutney stone belonging to my mother's kitchen, in a shoulder bag, by train from Pune, and thence by a crowded Central Railway second class local train. Years ago. )

It takes a lot of will,  scheduling abilities , and  belief in traditional methods to do all this.   Preeti has a lot of that, and here's wishing her the very best of fulkas, bhakris, modaks, thalipeeths , dhirdees , etc  !

Sometimes , it also results in verse.

  

PC : Preeti Deo

राणीच्या देशातले गहू न राहवून, बंद पिशवीतून बाहेर पडायच्या प्रचंड प्रयत्नात , चण्याची डाळ फणकारून ज्वारी तांदूळ लोकांना बजावून क्यू मध्ये येण्याची आठवण करते , आणि नाचणी, वरी, राजगिरा मंडळी "मेरा नंबर कब आयेगा ?" च्या अविर्भावात फळीवर उभी . जगात , पहिल्यांदाच , लेडी प्रीती-इन-वेटिंग, च्या सामानातून टाकीचा ठोके-मुकुट लाऊन "महाराणी जाते" चा समुद्रापलीकडे प्रवास आणि जरूर पडल्यास हिथ्रोला वापरायला एक दांडा . पूर्वी लोक प्रायश्चित्त करायची. आता तर मेतकूट , भाजणी आणि कुळथाचं पीठ करतात..... !

Tory grains of wheat, (the farmers are the Labour Party), straining at the edge of a bag, to emerge and rush in; A bossy Chana Daal bullying the Jowar and Rice grains and forcing them to come in a queue; and then the proletarian millets, Barnyard, Finger and Amaranth, patiently waiting their turn on a kitchen shelf. For the first time, in the world, a "Jaata" Stone Grinder Wheel, after its Coronation, with a Taki Crown, making its way to the UK, with the Lady-in-Waiting, Lady Preeti. An official Danda, joins them, for use at Heathrow if needed. Thousands of moons ago, those travelling thus had to perform penance to atone for their travel . Today , they simply perform miracles like Metkut,Bhaajani, and Kuleeth Peeth ....